Uhuru wa Lissu unaanzia wapi, uhaini wake unaishia wapi?

NIMEMFAHAMUTunduLissubinafsitangumwaka2002,wakatiakiwabadomwanasheriakijanaaliyekuwaakipambananaSerikaliyaRaisBenjaminMkapa.

Mudamrefukablahajawamgombeaurais,kiongoziwakitaifawachamakikuuchaupinzaniaumshtakiwakatikamojawapoyakesinzitozaidizakisiasakatikahistoriayaTanzania,hulkayakeyakukabiliananamamlakailikuwatayariimechomozahadharani.

LakinikunaLissumwingineambayevichwavyahabarivyakisiasahavimwelezikwaurahisi.

Desemba25,2017,nilimtembeleakatikaHospitaliyaNairobi,Kenya,ambakoalikuwaakiendeleanamatibabubaadayakushambuliwakwarisasiDodomaSeptembamwakahuo.

Sikuhiyohakuwanawageniwengi.Kwahiyotulizungumzamengikwamudamrefu-tangutakribanisaatanoasubuhihadisaatatuusiku.Tulijadilisiasa,Tanzania,yaliyompatanamatarajioyabaadaye.

Miongonimwamambomengialiyoniambiasikuhiyo,kunakaulimojaambayohaijawahikunitokaakilini.

Akizungumzakuhusumaumivualiyokuwaamepitiatangualipopigwarisasi,Lissualisemaasingependamatesoyanamnaileyampatemtuyeyote-hataaduiyake.

Ilikuwakaulinzitokutokakwamtuambayemwiliwakebadoulikuwaumebebamadharayajaribiolakuutoauhaiwake.

Kaulihiyoilisemamengikuhusuukaliwamaumivualiyokuwaamepitia,lakinipiakuhusumtumwenyewealiyekuwakatikamatesohayo.

Hatahivyo,huwezikujaribukumwelewaTunduLissubilakukutananaupandemwinginewahulkayake.

Lissuhupendakustawikatikamabishanoyakisiasa.Anapendamajibizanoyahoja.Nabaadhiyawaliosomanayewanasemahataakibakipekeyake,hachokikubishanaiwapofursahiyoitajitokeza.Nakamahaipo,atatengenezamazingiraipatikanefursayakujibizanakwahoja.Nimmojawabinadamuambaohupatahamasakatikamajibizanonamizozo.

Diplomasiasisilahayakekuuyakisiasa.Napalesiasazinapogeukakuwapambanolamojakwamojakatiyakenamtumwingine,ndipohuibukaLissumwingine-mkali,asiyerudinyuma,asiyetayarikufanyamaridhiano,asiyejalimatokeona,kwamachoyawapinzaniwake,wakatimwingineasiyenahurumakabisa.

Lissuanayewezakukurushianenololoteambalolitakudogoshaaukukudhalilishaiwapoataaminikuwalinamwezeshakukushinda.

Ndivyoilivyotokeawakatiakigombeaubunge,uraiswaTLSnauenyekitiwaChadema.UkishindananaLissu,jiandaekuchubuliwakwamanenomakalinashutumanzito.

NdivyowenginewanavyotafisirikilichotokeakatikamchuanowauenyekitikatiyakenaFreemanMbowekuwaniauenyekitiwaChadema.

Kileambachokingewezakubakiushindaniwandanikuhusuuongozinamwelekeowachama,kiligeukakuwapambanokalilililoachamajerahamakubwakwachama.

Hatimaye,Lissualishindakwakura513katiyakurahalali996dhidiyakura482zaMbowe,lakiniushindihaukuponyamojakwamojamipasukoiliyokuwaimejitokezawakatiwakampeni.

Matokeoyenyeweyalikuwanaujumbemuhimu;kwambakilammojaalikuwanakurakaribunusuyawajumbewote.Kwahiyo,Lissuhakurithiuenyekitipekeyake.Alirithipiajukumulakuongozachamaambachouchaguziwakewandaniulikuwaumefichuamigawanyikojuuyauaminifunamitazamotofautikabisakuhusunamnasiasazaupinzanizinavyopaswakuendeshwa.

HuomkanganyikonimuhimusanakatikakumwelewaLissu.Anawezakuunganishawatunakuletamgawanyikokwawakatimmoja.

nguvuwafuasiwanaoaminikwambaupinzaninchiniTanzaniaumetumiamudamrefumnokufanyasiasandaniyamipakailiyowekwanawatawala.

Lakinilughahiyohiyoinawezakuwatengawenzakewanaoaminikatikanidhamuyakitaasisi,majadilianoyahatuakwahatua,ujenziwaushirikianonamaridhianoyakisiasa.

Kwahiyo,kuingiakwakekatikauenyekitiwaChademahakukuwatukubadilishanamajina.

Kulikuwanauwezekanounaowezakusababishamabadilikoyambinuyakisiasa-kutokaenziyaMboweiliyojikitakatikakujengataasisinakushirikianakimkakati,kuelekeauongoziunaoonafaharikufanyasiasazaminyukanomikaliisiyonasimile.

Je,mabadilikohayoyataifanyaChademakuwaimarazaidiauyataongezamipasukoyakeyandani?

Nimapemamnokutoajibu.UenyekitiwaLissubadonimchanga,namazingirayakisiasanchiniTanzaniayanabadilikamnokiasikwambasibusarakutoahukumuyamwisho,ingawatofautiyamitindoyauongozitayariikowazi.

UkwelinikwambahataanapokuwambeleyaMahakamaKuuakijiteteadhidiyashitakalauhainilinalomkabili,anabakiniLissuyuleyulempambanajiwakisiasatunayemjua.

Uteteziwakewakisheriaumeendeleakubebalughayamwanasiasa.Anazungumziahakizakikatiba,uhuruwakujieleza,mageuziyasheriazauchaguzi,wajibuwamahakamanauzitowakisheriawahukumuambaomajajiwanawezakutoa.

Niwajibuwamahakamakuamuakamaupandewamashtakaumethibitishamashtakadhidiyake.Sishabahayauchambuzihuukutabirihukumuitakayotolewa.

SwalihukumuyaLissuLakinikunaswalijingineambalohukumuyoyoteyamahakamahaiwezikulijibupekeyake.Nihili.TunduLissutayariamekuwanaathariganikatikasiasazaTanzania?

kondariBondenikablasheriahaijawataalumayakekuu.

AlifanyakaziD’SouzaChambersnabaadayeakawamtafitikatikaChamachaWanasheriawaMazingira(Lawyers’EnvironmentalActionTeam-LEAT).PiaalifanyakazinaWorldResourcesInstitutenchiniMarekanikablayakurejeaLEAT,ambakobaadayealipandahadikuwaMkurugenziwaUtafiti.

Hizihazikuwakazizakupitatukablahajaingiakatikasiasa.Zilimjenga.Zilimwingizamojakwamojakatikamigogorokuhusuardhi,madini,maliasili,hakizamazingira,hakizabinadamunauhusianousionauwianokatiyawananchi,kampunikubwanadola.

HistoriahiyoyakitaalumanimuhimukwasababuLissuhakuingiakatikasiasazaupinzaniakiwamtuanayetafutajambolakupigania.

Tayarialikuwanalo.KablaBungenaChade-PenginejibulinaanziakwenyemkanganyikoniliouonakatikakilechumbachahospitalipaleNairobi.

Mtualiyeniambiakwambaasingependamatesomakaliyampatehataaduiyake,ndiyemwanasiasaambayeyupotayarikuparuranakuchubuawenginebilahurumaanapokabiliananaokisiasa.

Jambomuhimunikuwasifamojahaifutinyingine.Zikiwekwapamoja,zinatusaidiakumwelewavyemaTunduLissu.

MwanasheriaasiyechokakuhojiSafariyakeilianziambali.TunduAntiphasMughwaiLissualizaliwaJanuari,201968,Mahambe,katikaeneoambalosasaniWilayayaIkungi,MkoawaSingida.AlisomaShuleyaMsingiMahambe,ShuleyaSekondariIlborunaGalanos,kablayakusomeasheriakatikaChuoKikuuchaDaresSalaam.

Baadayakupatashahadayasheria,LL.B,alikwendaChuoKikuuchaWarwicknchiniUingerezakusomeaLL.M.KulikuwapianakipindikifupialichofundishakatikaShuleyaSekitaifa,tayarialikuwaametumiamiakamingikupambananataasisizenyenguvu-kupitiautafiti,sherianahojazahadharani.

KaziyakekatikasektayamadiniTanzania,hasasakatalaBulyanhulu,ilimwekayeyenaLEATkatikamgonganowamojakwamojanaSerikaliyaMkapa.LEATilitakauchunguzihurukuhusumadaiyaliyohusiananawachimbajiwadogowakatiwakuwaondoakatikaeneolaBulyanhulumwaka1996.

Serikalinawadauwamadiniwalipingamadaihayo.Lissunamwanasheriamwenzake,RugemelezaNshala,baadayewalikabiliwanakesiyauchocheziiliyohusishwanakaulizaozakutakauchunguziufanyike.

Bilakujalimtualikuwaupandeganikatikamjadalahuo,jambomojakuhusuLissulilikuwatayarilinaonekana;Alipoaminimamlakailikuwanamaswaliyakujibu,ukwelikwambaaliyekuwambeleyakeniserikalihaukumshawishikuachakuuliza.

HistoriahiyoilipatamaanampyamwanzonimwaSeptemba2017,sikuchachetukablahajapigwarisasi.

WafuasiwaRaisJohnMagufuliwalikuwawakimdhihakiLissunakutiliashakauzalendowake.KupitiaFacebook,walijengahojakwambakuikosoakwakeserikalikulikuwaushahidikwambakwanamnafulanialikuwaanapingamaslahiyataifa.

Lissualiwajibupalepalekwakurejeakatikahistoriayakemwenyewe.HojayakeilikuwakwambamudamrefukablaMagufulihajajijengeaumaarufuwakitaifakama“mteteziwawanyonge”hasakatikarasilimalizamadini,yeyeLissutayarialikuwaameshirikimapambanoyakuokoarasilimalizamadinizanchi,jamiizawachimbajinamashartiambayowawekezajiwakigeniwalitumiakatikasektahiyo.

BaadayaLissukupigwarisasiSeptemba7,wakatinaandaamakalayanguyaliyohojimazingirayaLissukupigwarisasinaserikalikutishanakukamatawaliokuwawanakusanyikakumwombea,nilirudikatikamijadalahiyoyaFacebook.

Nikakumbukakuwamarakadhaa,RaisMagufulialikuwaanaombawananchiwamwombeeiliawezekutekelezamajukumuyake.

KatikauchambuziambaoniliuchapishakupitiamakalayanguyaMaswaliMagumu,nilihoji“Tumwombeenani?RaisMagufuliauLissu?”.

babuyalikuwaushahidiwawakatihuowajamboambalopropagandazakisiasazilikuwazikijaribukulifunika;hojazakekuhusumadiniyaTanzaniahazikuwazimeibukaghaflakamamwitikiowakisiasadhidiyaMagufuli.

Zilikuwasehemuyahistoriandefu.Pianilihojimaadiliyakuendeleakumshambuliakwamanenomtualiyekuwaamelazwahospitalinikatikahalimahututi,bilakujalitofautizakisiasaambazowatuwalikuwanazodhidiyake.

UchambuzihuohaukuishiakwaLissu.Uliniletamimimwenyewekatikamgonganonaserikali.Swalilanguambalondilolilikuwakichwachahabarichaandikolenyewe,liliwekwamakusudikuchokozafikra,lakinihojayamsingiilikuwakwambasalahaipaswikuhitajikibalichakisiasa.

Majibuyaserikalidhidiyamakalahayo-namaswaliyangumenginekuhusumazingirayakupigwarisasikwaLissu-yalikuwayakikatili.

YakawasehemuyamgonganowangumwenyewenamazingirayakisiasaambamoLissualikuwaameshambuliwa,nahatimayesehemuyasimuliziiliyonilazimishakuondokaTanzania.

Kwakweli,hamuyaLissukuingiakatikasiasarasmiilikuwaimeanzamapemazaidi.Katikauchaguzimkuuwakwanzawavyamavingimwaka1995,LissualigombeaubungekupitiaNCCR-Mageuzi,lakinihakufanikiwa.

BaadayeChademaikawajukwaalakelakudumukisiasa.Kufikiakatikatiyamiakaya2000alikuwaakijishughulishakwakaribunamasualayasheriayachamahicho.

Mwaka2010aliingiabungeniakiwaMbungewaSingidaMasharikinaakateteakitihichokatikauchaguziwa2015.MijadalayakibungeilimfaasanamaanaBungeliligeukamahalisahihikwahulkayake.

Akawammojawawabungewaupinzanimachachariwaliotambulikazaidikatikakizazichake,alihudumukamaMnadhimuMkuuwaKambiRasmiyaUpinzaniBungeninakushikanafasikubwakatikamijadalakuhusukatiba,uwajibikajiwaserikalinautawalawasheria.

UshirikiwakekatikamchakatowaKatibaMpyanaBungeMaalumulaKatibauliimarishazaidimageuziyauchaguzinakatibakuwasehemuyautambulishowakewakisiasa.

Mwanzonimwamwaka2017,wanasheriawenzakewalimchaguakuwaRaiswaTanganyikaLawSociety(TLS).Kufikiahapo,yulemwanasheriawamazingiraniliyemfahamumwanzonimwamiakaya2000alikuwaamegeukakuwammojawawanasiasawabishinahodarizaidiwakisiasanchiniTanzania.

JambojinginelakusisitizanikuwahuwezikumwelewaLissubilakuelewauhusianowakenahoja.Anachambuamaneno,sheria,taratibunamigonganoyahoja.Anawezakuchukuahojayampinzaniwake,akaivunjavipandevipande,halafuakamrudishiahojahiyohiyoikiwasasaniushahididhidiyake.

Uwezohuoulimfanyaawenanguvukubwabungeni,lakinisifahiyohiyoinaupandewakewapilikisiasa.

Wakatimwinginesiasahumtakakiongoziajuewakatiganiasisemekilakituanachokijua;wakatiganiamwachiempinzaninjiayakutokea;wakatiganiaduiwajanaanawezakuwamshirikawakesho;nawakatiganikushindahojakunawezakufanyaiwevigumuzaidikushindapambanokubwalakisiasa.

LissuakiwanamkeweSilikayaLissumaranyingihumpelekaupandemwingine;ikabilihoja,funuamkanganyiko,sukumamjadalahadimwishowake.Katikamapambano,Lissuananjiakuutatu;mabishano,kuandamana,nakugomaaukususa.

Amefanyahivyoakiwambunge,akiwaRaiswaTLS,nasasaakiwakiongoziwachama.Silikahiyoimemfanyakuwasautiyenyenguvukubwakatikaupinzani.

Lakinije,silikahiyohiyoinawezakumfanyaawekiongozimwenyeufanisisawakatikachamakikubwachenyewatunamitazamotofauti?

Uenyekitiwakendiokwanzaumeanzakujibuswalihilo.

Risasi,uhamishoninakurejeanyumbaniKamahulkahiyoilihitajimazingirayakisiasayenyemapambanomakaliiliionekanekikamilifu,uraiswaJohnMagufuliuliipatiamazingirahayo.Kimsingi,Lissuniyulewamiakayote,isipokuwambinuchafuzilizotumiwanaserikaliyaRaisMagufulidhidiyakezilimpafursayakusikika,kuonekanazaidinakuonewahuruma.

LissuakawammojawawakosoajiwakubwazaidiwaMagufuli.Alikamatwamarakwamaranakukabiliwanamashauriyakisheriayaliyotokananakaulizakezakisiasa.

Kwawafuasiwake,migonganohiyoilizidikumgeuzakuwaalamayaupinzanidhidiyakilewalichoonakuwakuchipuakwaudiktetanakusinyaakwakidemokrasianchini.Wakosoajiwake,kwaupandemwingine,walionabaadhiyakaulizakekuwazauchokoziusiowalazima.

Bilakujalimtuanachaguatafsiriipi,jambomojalilikuwawazi:mgonganonamamlakayadolaulikuwasehemuisiyowezakutenganishwanautambulishowaLissuhadharani.

KishaikafikaSeptemba7,2017.Simulizihiyoyakisiasaikabadilikaghafla.AkiwaanarejeakatikamakaziyakeDodomabaadayashughulizaBungezaasubuhi,Lissualishambuliwakwarisasinawatuwasiojulikana.Garilakelilimiminiwarisasinayeyeakajeruhiwakwarisasinyingi.

BaadayamatibabuyaawaliDodoma,alikimbiziwaNairobikwamatibabumaalumu.

Hadileo,utambulishowawaliohusikahaujawekwawazikisheria.

Lissumwenyeweamedaimarakwamarakwambashambuliohilolilikuwanamkonowadola.Jamhuriambayoilipaswakufuatilianakuchukuahatua,ndiyoinamshitakisasakwauhaini-katikamazingiraambayokilaanayefuatiliasiasazaTanzaniaanajuakuwanimashtakayakisiasandaniyamahakama.

Lisilobishikanilililofuata;matibabuyamudamrefu,ukarabatiwamwili,miakakadhaanjeyaTanzaniana,hatimaye,kurejeakatikauwanjauleulewasiasaambaoulisababisharisasizilizokuwakaribuzimwondoekabisa.

Baadayamatibabuyamudamrefunjeyanchi,LissualirejeaTanzaniamwaka2020nakuwamgombeauraiskupitiaChadema,akachuananaMagufuli.

KwaLissunasehemukubwayaupinzani,yaliyotokeaOktoba28,2020yalikuwavigumukuyaitauchaguzikwamaanahalisiyakidemokrasia.Wanaharakatinawafuasiwaupinzaniwaliuitakwakejeli;“uchafuzi.”.

Hayohayakutokanatunakutoridhikanamatokeoyaliyotangazwa,balipiamazingirayaliyozungukauchaguziwenyewe.

Mashirikayahakizabinadamuyaliandikakuhusukukamatwakwawatu,vitisho,vikwazodhidiyavyombovyahabarinavuruguzilizozunguka“uchaguzi”waTanzaniawamwaka2020.

Magufulialitangazwarasmimshindikwaasilimia84dhidiyaasilimia13zaLissu.

Chademailikataamatokeohayo,ikidaikulikuwanaudanganyifuwakimfumo.

UzoefuhuobaadayeukawakiinichamsimamowaChademakuhusumageuziyauchaguzinakaulimbiuya“NoReforms,NoElection;”yaani“BilaMageuzi,HakunaUchaguzi.”.

BaadayeLissualiondokatenanchiniakisemaalikuwanahofukuhusuusalamawake.

AliporejeaJanuari2023,baadayaRaisSamiasiasayavyamavyaupinzani.

Lissuhakurejeataratibu.Alirudimojakwamojakwenyehojazakealizozoelekanazo;KatibaMpya,mageuziyauchaguzi,hakizakisiasanakanunizinazoongozaushindaniwakupatamamlakayadola.Kwakifupi,LissualirudiakiwaLissu.

KutokaMbowehadiLissuKatikauchaguzindaniayaChadema,hatimaye,mapambanoyalihamakutokaserikalininakuingiandaniyachamachakemwenyewe.

PambanokatiyaLissunaMbowelilikuwanauzitomkubwakwasababuhawahawakuwatuwanasiasawawiliwaliokuwawakigombeanafasimoja.Waliwakilishamitazamomiwilitofautikuhusunamnasiasazaupinzanizinavyopaswakufanywa.

UongoziwaMboweulikuwaumejikitasanakatikakujengataasisi.BilakujaliukosoajihalaliunaowezakuelekezwadhidiyaMbowe,hojayakekubwazaidimbeleyahistoriaikokatikakujengataasisi,kuipanuaChadema,kujengamiundoyake,kukusanyarasilimali,kuundamiunganonakusaidiakuigeuzakutokachamakidogochaupinzanikuwachamakikuuchaupinzaniTanzania.

Baadayaushindiwanafasiyamwenyekitiwachama,Lissualirithitaasisiimara,lakiniakaingianayoakiwanahulkatofautikabisa.

Mbowemaranyingialitafutanafasiyamajadiliano;Lissukwasilikahuwanashakanamaridhianonawenyemamlaka.

Mbowealiwezakuvumiliautatafulanikwasababuzakimkakati;Lissuhupendeleamisimamoiwewazi.SiasazaMbowemaranyingizilionekanakuuliza;“Katikamazingirahayatuliyonayo,tunawezakutengenezafursagani?”SiasazaLissukwaasilihuuliza;“Kwaninitukubalimazingirahayatangumwanzo?”.

Hakunambinukatiyahizoinayohakikishaushindiwakisiasamojakwamoja.Nimitazamomiwilitofautikuhusunamnayakufanyasiasazaupinzani.LakinimazingirayaTanzaniayataamuanjiaipiinawezakuletamafanikioyaliyotarajiwa.

NdiyomaanamabadilikokutokaMbowekwendaLissuyanawezabaadayekuonekanakatikahistoriakuwamakubwazaidikulikokubadilishajinalamtualiyeketikatikakitichaMwenyekitiwaChadema.

Huendayakawamabadilikokutokasiasazaupinzanizilizojikitakatikaujenziwataasisinahatuazilizopimwakwauangalifu,kwendakatikasiasazamapambanoyamojakwamojazaidi,naminyukanoisiyonasimile.

KampeniyaNoReforms,NoElectionilibebatofautihiyo.HojayakeyamsingiilikuwakwambakushirikiuchaguzikupitiamfumoambaoChademailiuonakuwanakasorozamsingikungekuwasawanakuupamfumohuouhalali.

Wafuasiwalionanimsimamowenyeujasiri.WakosoajiwalionahatarikubwayakimkakatiambayoinawezakutumiwanawabayawaChadema.

Hatimaye,mjadalahuoukajikutaumefungamananakesiyajinaiiliyoposasambeleyaMahakamaKuu,ambakoLissuanakabiliwanashtakalauhainilinalotokananakaulizinazohusishwanakampeniyakeyakisiasa.

Upandewamashtakaunadaikwambamanenonamwenendowakevinatimizavipengelevyakisheriavinavyoundakosalauhaini.Lissuanapingatafsirihiyo.

Upandewamashtakauliitamashahidi17;Lissuakaitamashahidiwatanowautetezi,akiwamoyeyemwenyewe.Hatuayaushahidiilifungwatayaripandezimeingiakatikahojazamwisho.Hitimisholakisherialinatarajiwaliwelamajajipekeyao.

MwanasiasakizimbaniKesiyenyeweinaonyeshamuunganikowakipekeekatiyamwanasherianamwanasiasaambaoumekuwasehemuyaLissukwamiongokadhaa.

Hatawakatiuhuruwakebinafsinamustakabaliwakevikiwahatarini,ameendeleakuwekauteteziwakendaniyahojapanazaidizakisiasanakikatiba.

KatikahojazakezamwishotanguJumatanoSeptemba23,hakuzungumziatutafsiriyaushahidiuliotolewadhidiyake.Alizungumziapiauhuruwakujielezakisiasa,hakizakikatiba,wajibuwamahakamanaathariyamfanoambaohukumuyamwishoinawezakuweka.

HuyundiyeLissutunayemjua;Mshtakiwaanayebishanakuhususheria;mwanasheriaanayebishanakuhususiasa;namwanasiasaanayezungumzanahistoria.Mtuanawezakuipendasilikahiyoaukuhojibusarayakekimkakati,lakininivigumukukataakwambaamekuwanamsimamohuokwamudamrefu.

MwanasheriakijanaaliyekabiliananaSerikaliyaMkapa;mbungealiyekabiliananatawalazaJakayaKikwetenaJohnMagufuli;mpinzanialiyekabiliananaMbowe;nasasamshtakiwaanayekabiliananaupandewamashtaka-wanatenganishwanamiongo,mazingiranaviwangotofautikabisavyahatari.

UthabitihuondiounaosaidiakuelezakwaniniLissuanawezakuunganishanakugawawatukwawakatimmoja.

Lissuamejengakundilawafuasiwenyekuaminichochoteasemachobilakuhoji,bilakuchunguza.Kwawengiwao,utayariwakewakuvumiliakukamatwa,kushtakiwa,kujeruhiwakimwili,kuishiuhamishoninahatakutengwakisiasaniushahidiwadhamiraisiyoyakawaidakatikakileanachokiamini.

Lakininguvuhiyohiyohuzalishamwitikiowaupandemwingine.Kadiribaadhiyawatuwanavyojitambulishanayekwanguvu,ndivyowenginewanavyompingakwanguvuhiyohiyo.

HilolinakuwajambomuhimuzaidisasakwasababuLissuhaongozituhoja.Anaongozataasisi.Harakatizakisiasazinawezakufaidikasananahulkayakiongozi.

Lakinichamachasiasakinahitajikitukigumuzaidi.Kinahitajikiongozimpiganaji,mzungumzajiwamezani,msimamizi,mpatanishi,mwanamikakatinamjenziwamiungano-wakatimwinginesifazotehizozikiwandaniyamtummoja.Ujasiribinafsinamkakatiwakisiasasikitukimoja.

NivigumukwasimuliziyoyoteyahakikuhusumaishayaLissukupuuzahatarializopitia,lakiniuongoziwakisiasahauwezi,hatimaye,kupimwakwauwezowakustahimilimatesopekeyake.

Kwahiyo,maswaliyanayoukabiliuenyekitiwakenimenginamagumukulikouwezowakewakuhamasishaumatiaukumshindampinzanikatikamabishano.

Je,mapambanoyanawezakuzaamabadilikoyakitaasisi?Je,lughaisiyokubalimaridhianoinawezakupanuaharakatinakuwavutahatawaleambaobadohawajashawishika?

Je,kiongozianawezakupambananamfumowenyenguvuwachamatawalahukuakilindataasisiyakemwenyewekiasichakuifanyaiendeleekupambana?

Je,anawezakupatananawapinzaniwakewandanibilakuwatakawasalimuamrikisiasa?Je,anawezakubadilishaumaarufubinafsikuwanguvuyakudumuyakitaasisi?

Je,anawezakudumishahamasayawalewanaoonamaridhianokuwanikujisalimisha,hukuakirudishaimaniyawalendaniyaChademawaliotokakatikauchaguziwauongoziwakiwawameumia,wametengwaauwameamuakunyamaza?

MajibuyamaswalihayayatasaidiakuamuakamamtindowakisiasawaLissuutakuwachanzokipyachanguvukwaChademaauchanzochampasukowandaniunaoendelea.

Maswalihayoyanatupelekakwenyeswalikubwazaidilaurathi.KwaFreemanMbowe,jibunirahisizaidikuliona.Urathiwakemkuunitaasisiyakisiasaambayoalitumiamiongokadhaakusaidiakuijenga-Chadema.HataLissumwenyewenisehemuyaurathiwaMbowe.

KwaTunduLissu,jibunitofauti.Urathiwakemkuusitaasisi.Urathiwakenihoja.Kwazaidiyamiongomiwili,Lissuamesisitizajambomojakwanamnatofauti:Mamlakalazimaijieleze.

Akiwamwanasheriawamazingira,hojailikuwakuhusuardhi,madini,jamiinawajibuwaserikali.Akiwamteteziwahakizabinadamu,ilikuwakuhusuwananchiwakawaidawanaokabiliananataasisizenyenguvukubwakulikowao.

AkiwamwanasheriawaChadema,hojailikuwakuhusuhakizakisiasa.AkiwaMbungenaMnadhimuMkuuwaUpinzani,ilikuwakuhusunguvuyaSerikalinauwajibikajiwaBunge.

KatikamchakatowaKatiba,hojailikuwakuhusumuundowadola.AkiwaRaiswaTLS,ilikuwakuhususherianauhuruwataasisi.Akiwamgombeaurais,ilikuwakuhusuuchaguzi.

AkiwaMwenyekitiwaChadema,hojanikamachamachaupinzanikinapaswakushirikikatikamichakatoyakisiasaambayokinaaminikanunizakesizahakitangumwanzo.Naleo,akiwamshtakiwa,hojahiyoimefikapenginekatikasurayakenzitokulikozote;Uhuruwakujielezakisiasaunaishiawapi,nauhainiunaanziawapi?MahakamaKuuitajibuswalilakisherialililowekwambeleyake.Historiaitajibuswalikubwazaidi.PengineumuhimuwakudumuwaLissuhatimayeutaonekanakatikamikanganyikoyakeyenyewe.

MtualiyeniambiaakiwakitandanihospitaliniNairobikwambaasingependamatesomakaliyampatehataaduiyakeanawezakuwamkalikupitakiasikwawapinzaniwakewakisiasa.

Mwanasheriaanayeaminisanakatikanguvuyahojawakatimwingineanawezakuendeleakubishanahatabaadayakufikamahaliambapodiplomasiaingewezakupatamatokeomakubwazaidi.

Mwanasiasamwenyeuwezowakuwakusanyamaelfunyumayahojamojaanaweza,wakatihuohuo,kuwasukumawenginembalinayo.

Mwenyekitialiyerithichamakilichojengwakwamiongoyauangalifuwakitaasisianaonekanakuwanadhamirayakubadilishambinuzakezakisiasakuelekeaminyukanoyamojakwamojazaidi.

Mtuambayekaribuauawekwarisasibadoanaendeleakukabiliananamamlakabadalayakuikimbia.

Upandemmojahaufutimwingine.Kwapamoja,pandehizozinamwelezaTunduLissu.

Huendanguvuyakekubwazaidiyakisiasanikwambaharudinyumakwaurahisi.

Nahuendaudhaifuwakemkubwazaidiwakisiasahatimayeukawajambohilohilo.BadonimapemamnokujuauenyekitiwakeutaachaalamaganikwaChadema.

MiakamingiyaMboweinaruhusuhistoriakutazamakipindichauongoziambachokwakiasikikubwakimekamilika.ChaLissundiyokwanzakimeanza.

Nimapemakujuakamasiasazakezamapambanonaminyukanozitaimarishachama,zitakibadilisha,zitaongezamipasukoyakeyandaniauhatimayezitalazimishamfumowakisiasawaTanzaniakukubalimadaiambayokwamudamrefuumekuwaukiyakataa.

NimapemapiakujuakamachamakilichozoeamtindowaMbowewakujengataasisikwauangalifu,kuundamiunganonakushirikianakimkakatikitawezakuzoeakwamafanikiosiasazenyemakalizaidizamrithiwake.

MazingirayakisiasaTanzaniabadoyanabadilika.MustakabaliwakaribuwaLissumwenyeweumefungamananakesiyajinaiambayomatokeoyakelazimayaachwemikononimwamajaji.

Lakinikunahitimishomojaambalohalihitajikusubirihukumuhiyo.TunduAntiphasMughwaiLissutayariamejihakikishianafasiyakipekeekatikahistoriayasiasazavyamavingiTanzania.

Alianzakamamwanasheriakijanaaliyekuwaardhinauwajibikajiwadola.Akawamwanasheriawamazingiranamteteziwahakizabinadamu;mwanamikakatiwasheriawaChadema;MbungewaSingidaMashariki.

Pai,akawaMnadhimuMkuuwaUpinzaniBungeni;mpiganiamabadilikoyaKatiba;RaiswaTLS;manusurawajaribiolamauajiambalobadohalijapatiwaufumbuzi;mgombeaurais;mwanasiasawauhamishoni;kiongoziwaupinzanialiyerejeanyumbani;nahatimayeMwenyekitiwaTaifawaChadema.

LeoamesimamambeleyaMahakamaKuuakikabiliwanashtakalauhaini.Chochoteambachomajajiwataamuahatimayekitakuwasuranyinginekatikasimuliziyake.Hakiwezikuwasimuliziyote.

Mahakamahuamuakesi.Uchaguzihuamuananianapatamadaraka.Vyamavyasiasahuamuananianaviongoza.Maoniyawananchihupandanakushuka.Urathinikitutofauti.

IkiwahojakubwayaFreemanMbowembeleyahistoriayasiasazaTanzaniainawezahatimayekuwataasisiyaupinzanialiyosaidiakuijenga,yaTunduLissuinawezakuwakitukisichoshikikakwamikono,chenyemisukosukozaidi,lakinipenginechenyeuzitousiopungua:kukataakwakekuachakubishananamamlaka.

Je,kukataahukokunatoshakuongozanakukiwekapamojachamakikubwachasiasa?Je,mapambanoyanawezahatimayekubadilishwakuwamabadilikoyakitaasisi?Naje,yulempambanajiwakisiasaanawezapiakuwampatanishiambayechamachakekilichogawanyikahuendakikamhitaji?

Maswalihayobadohayajajibiwa.NdiyomaanasimuliziyaTunduLissubadohaiwezikuandikwakwawakatiuliopita.Urathiwaketayariunaonekana.Lakinisurayakeyamwishobadoinaendeleakutengenezwa.

AnsbertNgurumonimwandishiwahabariwaTanzania,mwandishiwavitabunamchambuziwamasualayakisiasanakijamii,mwenyeuzoefuwazaidiyamiongomiwilikatikauandishinauongoziwavyombovyahabari.NimwasisinaRaiswaSKMedia,taasisiinayojikitakatikademokrasia,uhuruwakujielezanamijadalayakijamiikatikajamiizenyetamadunimbalimbali.