Lissu: Ushahidi wa Jamhuri umeshindwa kukidhi vigezo vya uhaini

AmeyasemahayowikiiliyopitawakatiakiwasilishahojazakezamwishombeleyajopolamajajiwatatuwakiongozwanaJajiDunstanNdunguru.

Lissualiwaambiamajajihaokuwakaulizakezinazotumiwanaupandewamashtaka(Jamhuri)kujengakesidhidiyake,hazitoshelezimatakwayaKifungucha39chaKanuniyaAdhabu.

Akiendeleakutoahojazakezamwishokatikakesiyauhainiinayomkabili,Lissuamesemasheriaimeainishakwauwazimatendoyanayowezakuundakosalauhaininakwamba,kwahojayake,manenoanayodaiwakuyasemahayaingiikatikamatendohayo.

LissuanakabiliwanashitakalauhainichiniyaKifungucha39(2)(d)chaKanuniyaAdhabu,hukuupandewamashtakaukidaikuwaAprili3,2025alikusudiakushawishiummakuzuiaUchaguziMkuuwa2025kwanamnailiyolengakutishiaSerikaliyaJamhuriyaMuunganowaTanzania.

Iwapoatakutwanahatia,Lissuatahukumiwaadhabuyakunyongwahadikufa.

Hatahivyo,katikahojazake,LissuamesemaJamhuriilipaswakuthibitishasiyotukwambaalitamkamanenoyanayodaiwa,balipiakwambamanenonamatendoyaliyowasilishwamahakamaniyanakidhivigezovyakosamahsusilauhainialiloshtakiwanalo,kamavilivyoanishwakatikasheria.

AtajamatendoyanayoundauhainiKatikakuijengahojayake,LissualianzanaIbaraya28(4)yaKatiba,ambayokwamujibuwamawasilishoyake,inatambuauhainikamakosalajuukabisadhidiyaJamhuriyaMuungano,lakiniikiachakosalenyewelifafanuliwenasheria.

Kutokananahilo,alielekezahojazakekatikaKifungucha39chaKanuniyaAdhabu.

LissualiiambiaMahakamaKuukuwakifunguhichokinaainishamatendombalimbaliyanayowezakuundauhaini,yakiwemokumuuaaukujaribukumuuaRaiswaJamhuriyaMuunganowaTanzania,kuendeshavitadhidiyaJamhuriyaMuungano,kukusudiakusababishakifo,majerahaaukufungwakwaRaiswaJamhuriyaMuunganowaTanzania,nakukusudiakumuondoamadarakaniRaiswaJamhuriyaMuunganowaTanzaniakwanjiazisizohalali.

Alitajamenginekuwanikukusudiakuipinduaserikali,kukusudiakuitishiaserikali,BungeauMahakama,kushirikiananamaaduiwaJamhuriyaMuunganowaTanzania,kuchocheauvamiziwakutumiasilaha,kutumianguvukubadiliserikalinakutoamsaadakwamaaduiwanchi.

Kwamsingihuo,LissualitakaMahakamaKuuipimekaulizinazodaiwakutamkwanayedhidiyavigezohivyovyakisheriabadalayakutegemeatafsiriauhisiakuhusuuzitowamanenohayo.

‘Kuzuiauchaguzi’ikowapi?

Kiinichahojayakekilikuwamanenoambayoupandewamashtakaumeyatumiakatikakesihiyo,yakiwemomadaiya“kuvurugauchaguzi”,“kuzuiauchaguzi”na“kuhamasishauasi.”.

LissualihojinisehemuganiyaKifungucha39inayotajamanenohayokuwamiongonimwamatendoyanayoundakosalauhaini.

“Tuanzenanenolatutavurugauchaguzi,likowapikwenyehiyolistyamatendo10yakihaini?Kuzuiauchaguzi,ikowapi?Kuhamasishauasi,ikowapikwenyeSection39?”Alihojikatikamawasilishoyake.

Hojayakenikwambahatakamamanenohayoyalikuwapokatikahotubayake,Jamhuribadoilikuwanawajibuwakuonyeshanamnayanavyokidhikosamahsusilililowekwanasheria.

Akifafanuaalisema;“Kamahayamatendoniliyoshitakiwanayohayaingiikatikasehemuyoyotekatikamojawapoyamatendo10,ambayokifungucha39kimeyatajakwambaukiyafanyahayaunakuwaumefanyakosalauhaini,maanayakenikwambamimisijafanyakosalolotelauhaini.”.

HiyonihojayauteteziambayosasaMahakamaKuuitalazimikakuipimadhidiyatafsiriyaupandewamashtakanaushahidiwoteuliowasilishwakatikakesi.

AtakauthibitishokutishiaserikaliLissupiaamepingatafsiriyamashahidiwaupandewamashtakakwambakaulizakezilionyeshaniayakuitishiaserikali.

Alisemakwamujibuwataarifazamwenendowakesi,nimashahidiwannetukatiya17waupandewamashtakawaliotoaushahidiunaohusiananamadaiyaniayakuhamasishaummakuzuiauchaguzi.

Watatukatiyaowalikuwamaofisawapolisiambao,kwamujibuwahojayake,hawakuhudhuriamkutanowaAprili3,2025.

Alisemashahidimwinginealikuwamwandishiwahabarialiyekuwapokatikamkutanohuo.

LissuanadaimaofisahaowalihitimishakuwaniayakuitishiaserikaliilikuwapokwasababuuchaguziunaendeshwakwamujibuwaKatibanaSheriazinazosimamiwanaserikali.

Lakiniuteteziwakeunasemahakunakatikamanenoyanayomwekahatianiambakoserikali,chombochaserikaliauofisawaserikalialitajwamojakwamoja.

Kutokananahilo,LissualiwaambiamajajihaokuwakesiyaJamhuriimejengwajuuyatafsiriyamashahidibadalayaushahidiunaothibitishaniainayotakiwanasheria.

EneojingineambaloLissuamelishambulianinamnaupandewamashtakaulivyoelezakitendokinachodaiwakudhihirishaniahiyo.

Kwamujibuwashitaka,niahiyoilidhihirishwakupitiakitendochakutamkamanenoyanayolalamikiwa,lakiniLissuamepingahojahiyoakisemamanenoyaliyotamkwahayaweziyenyewekuchukuliwakuwakitendokinachokidhihitajilasheriakatikakifunguanachoshtakiwanacho.

Kwahiyo,katikauteteziwakeLissuanaiombaMahakamaKuuiamuekamakutamkamanenohayokulitoshakisheriakuthibitishakitendokinachodhihirishaniayauhainichiniyaKifungucha39(2)(d).

AhamiasheriayauchaguziBaadayakudaikuwamanenohayohayaingiikatikaKifungucha39,Lissualiendahatuanyinginenakuhojikamayanawezakuundakosachiniyasherianyingine.

AkaielekezaMahakamaKuukatikaSheriayaUchaguziwaRais,WabungenaMadiwaniyamwaka2024.

Kwamujibuwamawasilishoyake,suraya7yasheriahiyoinaorodheshamakosanaadhabumbalimbalizauchaguzikuanziaKifungucha114hadi136.

Alitajamakosayanayohusuuandikishajiwawapigakura,matumizimabayayamadaraka,daftarilawapigakura,fomunakaratasizakura,rushwa,kujifanyamtumwingine,kuingiliami-Lissualidaikuwakatikaorodhahiyopiahakunakosalinaloitwa“kuvurugauchaguzi”au“kuzuiauchaguzi”kwamaanaambayoupandewamashtakaumeitumiakatikakesiyake.

MahakamandiyomuamuziHojahizinisehemuyamawasilishoyamwishoyaLissubaadayaushahidiwapandezotekufungwa.

KesihiyoinasikilizwanajopolamajajiwatatulinaloongozwanaJajiDunstanNdunguruakisaidiwanaMajajiJamesKarayemahanaFerdinandKiwonde.

MsingiwauteteziwaLissusasanikwambaJamhurihaikuthibitishamnyororounaohitajikakisheria;niainayotajwakatikaKifungucha39(2)(d),mlengwawatishiohilo,kitendokinachodhihirishaniahiyonauhusianokatiyamanenoaliyotamkanakosalauhaini.

Upandewamashtaka,kwaupandemwingine,umeshtakikwamsingikwambakaulihizozililengakuhamasishaummakuzuiauchaguzinahivyokuitishiaserikali.

Katikahatuazaawalizakesi,MahakamapiailikataapingamizilaLissudhidiyauhalaliwahatiyamashtaka,ikisemasualalanialilikuwalakuthibitishwakwaushahidiwakatiwausikilizaji.

Hivyo,hojailiyobakimbeleyaMahakamaKuusiyotukamaLissualitamkamanenoyanayodaiwa,balikamaushahidiuliotolewaunayapamanenohayovigezovyotevinazohitajikakisheriakuyafanyakuwakosalauhaini.