HESLB yajipanga kuingia soko la mitaji, kuuza hatifungani

Bodi ya Mikopo ya Wanafunzi wa Elimu ya Juu (HESLB) inafikiria kuingia katika soko la mitaji kwa kutoa hatifungani, ikiwa ni mkakati wa kuongeza ukwasi na kupata fedha zaidi za kugharimia masomo ya elimu ya juu nchini.

Mpango huo ni sehemu ya mkakati mpana wa kutafuta vyanzo mbadala vya fedha, kupunguza utegemezi wa bajeti ya Serikali na makusanyo ya marejesho ya mikopo, pamoja na kupanua fursa za elimu kwa vijana wengi zaidi.

Mkurugenzi Mtendaji wa HESLB, Dkt. Bill Kiwia, alieleza hayo Jumatatu, Oktoba 12, 2026, alipokuwa akizungumza na wahariri wa vyombo vya habari katika mkutano ulioandaliwa na Ofisi ya Msajili wa Hazina (OTR), jijini Dar es Salaam.

Alisema Bodi inachunguza uwezekano wa kukusanya fedha kupitia soko la mitaji, kuziwekeza na kutumia faida itakayopatikana kugharimia wanafunzi wa elimu ya juu na vyuo vya kati.

"Tunafikiria hata kwenda kwenye masoko ya mitaji kwa sababu huko ni sehemu rahisi ya kukusanya mitaji. Tunatamani kutoa hatifungani itakayotuwezesha kukusanya fedha, kuziwekeza na baadaye kutumia mapato ya uwekezaji huo kusomesha vijana," alisema Dkt. Kiwia.

Alisema wataalamu wapo na majadiliano ya awali yamefanyika, ingawa bado hakuna ratiba rasmi, thamani ya hatifungani au utaratibu wa kuitoa uliotangazwa.

Dkt. Kiwia alisema mafanikio ya HESLB katika ukusanyaji wa madeni yanaimarisha uwezo wake wa kuvutia wawekezaji.

Katika mwaka wa fedha 2025/26, Bodi ilikusanya Sh235.5 bilioni, ikiwa ni rekodi mpya iliyovuka lengo la Sh220 bilioni kwa asilimia saba.

Tangu mwaka 2005/06 hadi Juni 2026, jumla ya Sh1.91 trilioni zilikusanywa, sawa na asilimia 69 ya mikopo iliyoiva yenye thamani ya Sh2.77 trilioni.

Alitolea mfano Kenya, ambako taasisi ya mikopo ya wanafunzi imekuwa ikifikiria kutumia hatifungani kuongeza fedha za elimu ya juu.

Hata hivyo, utekelezaji wa mpango huo utahitaji tathmini ya kina kuhusu gharama za kukopa, faida za uwekezaji, uwezo wa kulipa wawekezaji na masharti ya udhibiti wa masoko ya mitaji.

Vyanzo mbadala vya fedha

Mbali na hatifungani, HESLB imeanza kutekeleza mkakati wa ufadhili mbadala kwa kushirikiana na taasisi mbalimbali.

Dkt. Kiwia alisema tangu mpango huo uanzishwe mwaka huu, tayari umepata wadau watatu wa kimkakati.

Miongoni mwao ni Mamlaka ya Hifadhi ya Ngorongoro (NCAA), ambayo inashirikiana na Bodi kutoa ufadhili kwa wanafunzi wanaoishi katika eneo la hifadhi wanaotaka kusomea taaluma zinazohusiana na uhifadhi.

Alisema taratibu zimekamilika na wanufaika wa ufadhili huo watatangazwa hivi karibuni.

Ushirikiano mwingine ni pamoja na Benki Kuu ya Tanzania (BoT), inayoshirikiana na HESLB kusimamia ufadhili wa masomo ya shahada za uzamili kupitia programu ya Mwalimu Julius K. Nyerere Memorial Scholarship.

Bodi pia inaendelea na mazungumzo na taasisi nyingine, ikiwemo Compassion, ili kuongeza fedha za kusaidia wanafunzi.

Dkt. Kiwia alisema sheria inayoiongoza HESLB inaruhusu kupokea misaada na ruzuku, hivyo kutoa nafasi kwa sekta binafsi na washirika wa maendeleo kushiriki kugharimia elimu.

Mkakati huo unakuja wakati mahitaji ya mikopo yakiendelea kuongezeka.

Kwa mwaka wa masomo 2026/27, Serikali imetenga Sh1.06 trilioni, ongezeko la asilimia 15.6 kutoka Sh916.7 bilioni za mwaka uliopita.

Fedha hizo zinatarajiwa kunufaisha wanafunzi wasiopungua 300,000, ikilinganishwa na 289,932 mwaka uliopita.

Tayari HESLB imetangaza awamu ya kwanza ya mikopo na ruzuku yenye thamani ya Sh535.7 bilioni kwa wanafunzi 165,775.

Pamoja na mafanikio hayo, urejeshaji wa mikopo bado ni changamoto kubwa.

Dk Kiwia alisema kuna takribani Sh800 bilioni zinazodaiwa kwa wanufaika ambao hawajajitokeza kurejesha mikopo yao.

Alisema kuwafuatilia wadaiwa wanaofanya shughuli katika sekta isiyo rasmi bado ni changamoto, licha ya kuunganisha mifumo ya HESLB na taasisi mbalimbali, zikiwemo TRA, NIDA, NSSF na PSSSF.

Kuimarisha makusanyo kutakuwa muhimu zaidi iwapo Bodi itaingia soko la mitaji, ambako wawekezaji huzingatia uwezo wa taasisi kuzalisha mapato na kutimiza wajibu wake wa kifedha.

Umuhimu wa rasilimali watu

Akizungumza awali, Mkuu wa Kitengo cha Mawasiliano katika Ofisi ya Msajili wa Hazina, Sabato Kosuri, alisema mkutano huo ni sehemu ya juhudi za kuongeza uwazi, uwajibikaji na uelewa wa wananchi kuhusu utendaji wa taasisi za umma.

Alisema vyombo vya habari ni daraja muhimu kati ya taasisi hizo na wananchi, ambao ndio wamiliki wa rasilimali za umma.

Kosuri alisisitiza kuwa utekelezaji wa Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050 unahitaji uwekezaji katika rasilimali watu, sambamba na miundombinu na mitaji ya kifedha.

Alisema taifa lenye wananchi walioelimika na wenye ujuzi litakuwa na uwezo mkubwa wa kukabiliana na mabadiliko ya kiuchumi na kutumia fursa za maendeleo.

Kwa msingi huo, aliitaja HESLB kuwa taasisi muhimu katika kujenga nguvu kazi yenye maarifa, ushindani na tija.

Aliwataka wahariri kutumia mkutano huo kuchambua mafanikio, changamoto na mikakati ya Bodi katika miaka mitano ijayo, hususan mchango wake katika kufanikisha Dira 2050.

Kwa HESLB, mafanikio ya mkakati wa ufadhili mbadala yatategemea uwezo wake wa kuvutia mitaji, kuwekeza kwa tija na kuhakikisha mapato yanayopatikana yanaongeza fursa za elimu kwa Watanzania wengi zaidi.