NHIF yaweka mkazo kwa kaya maskini, sekta isiyo rasmi

MFUKO wa Taifa wa Bima ya Afya (NHIF) umeongeza juhudi za kupanua wigo wa wananchi wanaonufaika na huduma za bima ya afya, ukiweka mkazo kwa kaya maskini, wafanyakazi wa sekta isiyo rasmi na makundi mengine ambayo kwa muda mrefu yamekuwa na changamoto ya kumudu gharama za matibabu.

Hatua hiyo inakuja wakati Mfuko huo ukiripoti kuwa umeimarisha hali yake ya kifedha, huku akiba yake ikifikia Sh1.31 trilioni mwishoni mwa mwaka wa fedha 2025/26.

Kwa mujibu wa Mkurugenzi Mkuu wa NHIF, Dkt. Irene Isaka, kiwango hicho cha rasilimali kinaweza kukidhi majukumu yake ya kifedha kwa kipindi kinachozidi miaka miwili.

Mafanikio hayo yanaashiria nafasi inayoongezeka ya bima ya afya katika kupunguza mzigo wa gharama za matibabu kwa kaya na kuimarisha ustawi wa wananchi, wakati Serikali ikiendelea na maandalizi ya utekelezaji mpana wa Bima ya Afya kwa Wote.

Akizungumza katika kikao cha wahariri wa vyombo vya habari kilichoandaliwa na Ofisi ya Msajili wa Hazina (OTR), Dkt. Isaka, alieleza kuwa Mfuko umeendelea kutekeleza jukumu lake la kupanua huduma za bima, kuboresha usimamizi wa fedha na kuongeza ufanisi wa utoaji wa huduma kwa wanachama.

Miongoni mwa hatua muhimu ni kuanza kwa uhakiki na utoaji wa kadi kwa kaya maskini zinazolipiwa bima na Serikali. NHIF ilieleza kuwa Serikali ililipa Sh41.4 bilioni kugharamia kaya 276,000 zenye jumla ya wanufaika 1,206,319 katika Tanzania Bara.

Hadi wakati wa uwasilishaji wa taarifa hiyo, kaya 198,709 zilikuwa zimepatiwa kadi, sawa na asilimia 72 ya lengo, huku wanufaika 542,829, sawa na asilimia 45, wakiwa wamepatiwa kadi zao.

Mfuko pia ulipokea orodha ya kaya maskini 625,433 kwa ajili ya awamu ya pili ya mpango huo. Serikali ililipa Sh93.81 bilioni mwezi Septemba 2026, huku NHIF ikianza maandalizi ya utoaji wa kadi katika baadhi ya maeneo kwa kushirikiana na Mfuko wa Maendeleo ya Jamii (TASAF).

Hatua hizo zina umuhimu mkubwa katika kupunguza hatari ya familia kuingia kwenye umaskini kutokana na gharama za matibabu, hasa pale mwanakaya anapokabiliwa na ugonjwa unaohitaji matibabu ya muda mrefu.

Mbali na kaya maskini, NHIF imeweka mkakati wa kuvutia wanachama kutoka sekta isiyo rasmi kupitia kifurushi cha makundi. Chini ya mpango huo, kikundi chenye wanachama wasiopungua 10 kinaweza kujiunga kwa gharama ya Sh60,000 kwa kila mwanachama kwa mwaka.

Walengwa ni pamoja na wakulima, wavuvi, wafanyabiashara wadogo, waendesha bodaboda na wauzaji wa chakula, wakiwamo mama lishe. Mkakati huo unalenga kupanua ulinzi wa bima kwa wananchi ambao hawana ajira rasmi na ambao mara nyingi hulipa gharama za matibabu moja kwa moja wanapougua.

NHIF pia imepanga kutumia mawakala wa bima, vyama vya ushirika, taasisi za fedha, kampuni za simu na zaidi ya wahudumu 40,000 wa afya ngazi ya jamii kufikisha huduma kwa wananchi wengi zaidi. Mfuko unalenga kuanzisha ofisi ndogo katika maeneo ya kimkakati na kuongeza matumizi ya mifumo ya kujisajili kwa njia ya mtandao.

Ukuaji wa wanachama na uimara wa kifedha

Takwimu zilizowasilishwa na NHIF zinaonesha kuwa idadi ya wanachama na wanufaika imeongezeka kwa kiasi kikubwa katika kipindi cha miaka 25 tangu kuanza kwa shughuli zake Julai 1, 2001.

Idadi ya wanachama na wanufaika imeongezeka kutoka 691,773 mwaka 2001/02, sawa na asilimia mbili ya Watanzania, hadi 7,109,771 mwaka 2025/26, sawa na asilimia 10.5 ya wananchi.

Kwa upande wa matokeo ya kifedha, mapato ya bima yaliongezeka kutoka Sh700.11 bilioni mwaka 2023/24 hadi Sh773.42 bilioni mwaka 2024/25, ikiwa ni ongezeko la asilimia 10.5.

Katika kipindi hicho, gharama za huduma za bima zilipungua kutoka Sh605.60 bilioni hadi Sh545.29 bilioni. Matokeo ya huduma za bima yaliongezeka kutoka Sh94.51 bilioni hadi Sh228.13 bilioni, sawa na ongezeko la asilimia 141.4.

Jumla ya mali za Mfuko iliongezeka kutoka Sh866.48 bilioni hadi Sh1.063 trilioni, huku akiba ikipanda kutoka Sh633.22 bilioni hadi Sh860.15 bilioni. Wakati huo huo, madeni yalipungua kutoka Sh233.26 bilioni hadi Sh203.16 bilioni.

Idadi ya wanachama wachangiaji iliongezeka kutoka 1,196,205 hadi 1,402,459, huku wanufaika wakiongezeka kutoka 5,028,735 hadi 5,339,210.

NHIF pia iliripoti kuboresha muda wa wastani wa kushughulikia madai ya watoa huduma za afya kutoka siku 120 hadi siku 50, dhidi ya lengo la siku 60. Kwa mujibu wa Mfuko, wastani huo unaonesha kuimarika kwa uwezo wa kushughulikia malipo kwa vituo vinavyotoa huduma kwa wanachama wake.

Hata hivyo, ukuaji wa wanachama na akiba unahitaji kwenda sambamba na uwezo wa Mfuko kukidhi mahitaji ya matibabu yanayoongezeka, kudhibiti gharama na kuhakikisha watoa huduma wanapata malipo kwa wakati.

OTR: Bima ya afya ni sehemu ya maendeleo ya uchumi

Akizungumza katika kikao hicho, mwakilishi wa OTR, Sabato Kosuri, alisema NHIF ina jukumu muhimu katika kulinda wananchi dhidi ya athari za kifedha zinazotokana na magonjwa, kwa kuwa mfumo wa bima huwezesha wanachama kuchangia kwa pamoja na kugawana hatari za gharama za matibabu.

Alisema jukumu la NHIF halipaswi kutazamwa kwa kuzingatia idadi ya wanachama au mapato pekee, bali pia uwezo wake wa kuhakikisha wanachama wanapata huduma bora, dawa na vifaa tiba vinavyohitajika.

Kosuri alitumia mfano wa familia yake kueleza namna ugonjwa unavyoweza kuathiri uchumi wa kaya. Alisema mdogo wake aliwahi kulazwa katika Hospitali ya Benjamin Mkapa kwa takribani mwezi mmoja kutokana na matatizo ya figo, akihitaji huduma ya kusafishwa damu kila wiki.

Kwa maelezo yake, familia ilikuwa ikitumia takribani Sh1.8 milioni kwa wiki kugharamia matibabu hayo. Alisema familia ilikuwa imejaribu kupata bima ya afya, lakini ilikabiliwa na kipindi cha kusubiri kabla ya kuanza kunufaika na huduma, hali iliyoiweka katika mzigo mkubwa wa kifedha.

Alisema uzoefu huo unaonesha umuhimu wa mifumo ya bima ya afya katika kuzuia familia kuingia katika umaskini kutokana na gharama za matibabu.

Kosuri alisema uimarishaji wa NHIF ni sehemu ya ajenda pana ya maendeleo ya Tanzania, akibainisha kuwa Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050 inahitaji wananchi wenye afya bora ili kujenga uchumi shindani, jumuishi na unaostahimili misukosuko.

Alisisitiza kuwa mifuko ya hifadhi ya jamii inapaswa kusimamiwa kwa mtazamo wa muda mrefu ili iweze kuhudumia wanachama wa sasa na vizazi vijavyo. Kwa mantiki hiyo, uimara wa kifedha wa NHIF unapaswa kwenda sambamba na uwajibikaji, ubora wa huduma na usimamizi madhubuti wa rasilimali.

Alisema OTR imekuwa ikihimiza taasisi za umma kuongeza uwazi katika taarifa zao za kifedha na utendaji, ili wananchi waweze kuelewa majukumu, mafanikio na changamoto zinazozikabili taasisi hizo.